حدیث ۳۶: التماس دعا از بیمار


رسول اللّه صلى الله علیه و آله: إذا دَخَلتَ عَلى مَریضٍ فَمُرهُ أن یَدعُوَ لَکَ؛ فَإِنَّ دُعاءَهُ کَدُعاءِ المَلائِکَهِ.
پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: چون بر بیمارى وارد شدى، از او بخواه برایت دعا کند؛ چرا که دعاى او، به‏سانِ دعاى فرشتگان است. (الأمالی للطوسی، ص ۶۳۸، ح ۱۳۱۶، بحار الأنوار، ج ۱۸، ص ۲۶۸، ح ۳۱ و راجع الکافی، ج ۸، ص ۱۰۹، ح ۸۸.)

همانگونه که دعاکردن دیگران در حق بیمار، مترتب بر آثاری چون: شفای مریض، التیام دردورنج، تخیف درد و… می باشد. دعاکردن بیمار در حق دیگران هم دارای اثرات معنوی و مفیدی است از جمله: استجابت دعای بیمار در حق کسی است که بیمار برایش دعا نموده است. لذا حسب احادیث معصومین علیهم السلام کسانی که به عیادت بیمار می روند علاوه بر رعایت آداب عیادت، سفارش به طلب و درخواست دعا از بیمار شده اند.

چرا از مریض باید درخواست دعا کرد؟

چون از مسائلی که به عنوان شرایط استجابت دعا بیان می شود، مساله درخواست دعا از دیگران است. درحدیث قدسی درباره ارزش این مساله و تاثیر آن در استجابت دعا به این نکته اشاره می شود که دعای دیگران از آن جهت که شخص با آن زبان، گناهی نکرده است اجابت می شود و خواسته هایی که در حق وی از خدا شده برآورده می شود.

در کتاب الجواهر السنیه که کلیات حدیث قدسی است در باب هفتم ص ۱۴۶آمده خداوند به موسی(ع) وحی کرد: ای موسی، مرا با زبانی بخوان که گناه نکرده است. موسی عرض کرد: خداوندا! آن زبان را از کجا بیاورم؟ خطاب آمد: با زبان دیگری مرا دعا کن.

در تفسیر این حدیث قدسی دوگونه برداشت بیان شده است: نخست آنکه در هنگام دعا از واژگان جمع استفاده کند و دیگری را نیز با خود همراه سازد و بگوید که خداوندا ما را ببخش و یا به ما فرزندان نیکو ده و یا عاقبت همه ما را ختم به خیر گردان. دوم آنکه از دیگران التماس دعا داشته باشد و از آنان بخواهد که در حق شما دعا کنند چنان که دستور داده شده است که مومنان از پیامبر(ص) بخواهند تا در حق ایشان استغفار کند. بنابراین شخصی که از دیگری می خواهد که برای وی دعا کند از زبانی استفاده می کند که با آن گناهی نکرده است.  اگر به کسی گفته شود که با زبانی که گناه نکرده ای دعا کن آن زبان تنها زبان دیگری است؛ زیرا شخص با زبان دیگری دعا نکرده و یا آنکه شخص با اعضا و جوارح دیگری هرگز گناهی مرتکب نشده است از این رو زبان دیگری زبانی است که شخص با آن هیچ گناهی انجام نداده است. بنابراین می توان گفت که حقیقت التماس دعا این است که شخص می خواهد از زبانی استفاده کند که با آن خودش هرگز گناهی نکرده است و در پیشگاه الهی پاک و مبرا از گناه است. از این رو می توان گفت که دعای دیگری در حق هر کسی مستجاب است و شخص با این روش می تواند به خواسته های خویش برسد و دعایش برآورده گردد.

برای التماس دعا کارکردهای اجتماعی چندی می توان یافت. یکی از مهم ترین کارکردهای اجتماعی التماس دعا از دیگری این است که شخص به این باور می رسد که دیگری از وی بهتر است و برای دیگری ارزش و احترامی خاص قائل می شود. پذیرش دیگران از مهم ترین عوامل ایجادی وحدت اجتماعی است و اصولا انسانهایی که دیگری را می پذیرند و یا دست کم آنها را تحمل می کنند می توانند اجتماع را تشکیل دهند. وحدت اجتماعی ریشه در پذیرش دیگری و یا تحمل دیگران دارد و بی آن هرگز جامعه ای پدیدار نخواهدشد. التماس دعا این زمینه را ایجاد می کند که شخص نه تنها دیگری را تحمل کند بلکه به عنوان انسانی بپذیرد که می تواند حاجت و نیازی روحی و روانی و یا جسمی و فیزیکی وی را برآورده سازد.

کارکرد دیگری که برای التماس دعا می توان در حوزه عمل اجتماعی و وحدت جوامع جست، تقویت ارزش های نیکو و همدلی و همگرایی است. شخصی که از دیگری التماس دعا دارد بر این باور است که دیگری از مقام و جایگاه برتر برخوردار است و می بایست به وی احترام گذاشت. در گزارش هایی که درباره رفتار امام سجاد(ع) در کتب تاریخی و سیره و حدیث آمده است بیان شده که ایشان به کودکان و پیران احترام می گذاشت و در سلام بر ایشان پیش دستی می کرد. آن حضرت در توضیح این سیره و رویه خویش می فرمود که به بزرگ تر از خویش از آن رو احترام بگذارید که پیش از شما خداپرست شده و بیش از شما بر وی سجده برده و بندگی کرده و دربندگی مقدم و پیشتازتر است و به کوچک تر از خود از آن رو احترام بگذارید که او از شما کمتر گناه کرده و در پیشگاه الهی پاک تر از شما است. این گونه اندیشه نسبت به دیگری افزون بر اینکه موجبات احترام به او را فراهم می آورد، این باور را در فرد تقویت می کند که دیگری چه خردتر و چه بزرگ تر، از مقام و ارزش بیشتری در نزد خداوند برخوردار است و برپایه معیار برتری براساس تقوا می توان گفت که همواره دیگری از ما به تقوای الهی نزدیکتر و ازمقام و ارزش والاتری برخوردار است.

این گونه تفکر و نگرش کارکردهای دیگری نیز به دنبال خواهد داشت که از جمله می توان به تواضع و فروتنی نسبت به دیگری و رهایی از تکبر و استکبار در فکر و عمل اشاره کرد. شخصی که به این باور رسیده که دیگری از وی به مقام تقوا نزدیک تر و در پیشگاه خداوند عزیزتر و ارجمندتر است در برابر او خاضع و فروتن و متواضع می شود و هرگز رذیلت اخلاقی تکبر در وی پدید نمی آید و در رفتار و کنش ها و واکنش های اجتماعی خویش استکبار نمی ورزد و برخلاف برتری جویی و خودبرتر بینی ابلیسی، دیگری را ارزشمندتر و برتر از خود می بیند. این گونه است که همدلی و همگرایی اجتماعی که عامل اصلی وحدت اجتماعی و انسجام است پدید می آیدو انسانها به هم نزدیک شده و افزون بر تفکر درست در حق دیگری با آنان رفتاری برپایه مهر و عدالت و هنجارهای درست اجتماعی در پیش می گیرد.

آنچه بیان شد برخی از نکته هایی است که می توان به عنوان کارکردهای اجتماعی التماس دعا از زبان دیگران بیان کرد. تفکر در این حوزه می تواند کارکردها و آثار دیگری را برای خواننده و اهل تدبر و تفکر بگشاید. از جمله درخواست دعا از بیمار و… باشد با اندیشه و تدبر در آیات و آموزه های قرآنی و سنت و سیره معصومان(ع) افزون بر حقیقت احکام و فلسفه آن به درستی با مسائل دینی برخورد کرده و آنها را دست کم نگیریم و به عنوان عمل ساده و بر پایه عادت و تعارف، تاویل و تفسیر ننماییم.

امام صادق علیه السلام: هر کس بیمارى را براى خدا عیادت کند، آن بیمار براى‏ عیادت کننده، از خداوند چیزى نخواهد مگر آن که خداوند دعایش را استجابت کند. (سنن ابن ماجه، ج ۱، ص ۴۶۳، ح ۱۴۴۱ عن عمر بن الخطّاب؛ الکافی، ج ۳، ص ۱۱۷، ح ۳ عن سیف بن عمیره، مکارم الأخلاق، ج ۲، ص ۱۷۳، ح ۲۴۳۴، مشکاه الأنوار، ص ۴۸۸، ح ۱۶۲۹ کلّها عن الإمام الصادق علیه السلام و ح ۱۶۳۰ عن الإمام الصادق عن أبیه علیهما السلام و کلّها نحوه، بحار الأنوار، ج ۸۱، ص ۲۱۹، ح ۱۵.)