حدیث ۴۰: ادب برخورد با بیمار


رسول اللّه صلى الله علیه و آله: إذا رَأى أحَدُکُم بِأَخیهِ بَلاءً، فَلیَحمَدِ اللّهَ عز و جل ولا یُسمِعهُ ذلِکَ. پیامبر خدا صلى الله علیه و آله: اگر کسى از شما، برادر خویش را گرفتار بلایى ببیند، خداوند عز و جل را [بر سلامت خویش‏] بستاید، و البته این حمد گفتن را به گوش بیمار نرساند. (کنز العمّال، ج ۲، ص ۱۴۲، ح ۳۵۱۰.)

شکرگزاری بدرگاه الهی از مهمترین خصوصیات انسان است. گرچه نعمت‌ها و فضل پروردگار بسیار زیاد می‌باشد و قابل احصاء نیست امّا همین معرفت و شناخت که بشر بداند از شکر الهی عاجز است مقدمه‌ای بر رویش این فرهنگ در وجود او خواهد بود. به قول شاعر:

فضل خدای را که تواند شمار کرد.
یا کیست آنکه شکر یکی در هزار کرد.
بنده همان به که زتقصیر خویش عذر به درگاه خدای آورد.
ورنه سزاوار خداوندیش کس نتواند که به جای آورد.

ثناگویی در برابر نعمت و بخشش را شکر گویند. چنانچه قرآن درباره حضرت ابراهیم می‌فرماید: «چون حضرت ابراهیم نسبت به نعمت‌های الهی شکرگزار بود و در این راه ایستادگی کرد و از مشرکان اعراض نمود، خداوند وی را به عنوان رسول خویش برگزید و به راه راست هدایت کرد.». (سوره نحل ، آیه۱۲۱)

هم چنین وقتی که حضرت ابراهیم‌ هاجر و اسماعیل را در سرزمین بی‌آب و علف مکه قرار داد با خداوند راز و نیاز کرد که‌ ای پروردگار ما: برخی از فرزندانم را به وادی بی‌آب و علف نزدیک خانه گرامی تو جای دادم تا نماز بگذارند پس‌ ای خداوند متعال دل‌های مردمان را چنان کن که بسوی آن‌ها میل کنند و از هر ثمره‌ای روزیشان ده باشند که سپاس گذارند. (سوره ابراهیم ، آیه۳۷)

در این آیه که ترجمه آن گذشت حضرت ابراهیم در دعای خویش بر شکر و سپاسگزاری بر نعمت‌های الهی تاکید می‌ورزد. همان‌گونه که یادآوری نعمت و اظهار آن را شکر گویند. فراموش نمودن نعمت و غفلت از آن و تفکر نکردن درخصوص منعم، خود کتمان حقیقتی است که معادل کفر محسوب می‌شود.

شکر مراتب و درجاتی دارد، تشکر به قلب و اعماق روح و روان و تذکر به آنچه اعطاء شده است، جاری ساختن بر زبان و ثناگویی منعم، بروز شکر بر جوارح و اعضاء به نحوی که انسان در حد توان بتواند از قوای خود در جهت مصالح و اموری که رضایت الهی در آن نهفته است اقدام نماید. شکر از هر مرتبه و درجه و نوعی که باشد دارای آداب خاصی است که باید آن آداب طبق توصیه های ائمه معصومین علیهم السلام مراعات شود. یکی از آن آداب، ادب شکر گزاری هنگام دیدن بیمار است.

حفظ حرمت و رعایت شخصیت انسانها از اصول اولیه اسلام است. دین مبین اسلام تاکید فراوان دارد بر این که آدمی از هر قشر و قماشی که باشد دارای حرمت و شخصیت است چرا که او خلیفه خداوند در کره خاکی است لذا احترام به او احترام به خالق اوست و تشکر از او سپاس از آفریننده اوست.
برای همین در تمامی عرصه ها سفارش اکید بر رعایت حال او و احترام به حرمت او دارد و در دین کاملش دستوراتی را برای حفظ این حرمت صادر فرموده است. از آداب زیبای دین ما این است که به ملاقات کنندگان سفارش می کند تا از سخن گفتن و انجام کارهایی که موجب اذیت و آزار بیمار میشود پرهیز کنند و از مسایلی که بیمار را رنجور و دردمند کند بپرهیزند. اگر کسی سالم است شکر سلامتی خود را پیش بیمار بجا نیاورد. به بیمار به صورت طولانی خیره نشود و… این همه برای این است که حرمت و شخصیت بیمار، خصوصا به مریض های بدحال حفظ و رعایت شود و شخص بیمار بخاطر گرفتاری به این بیماری رنجور و معذب نشود.

« پایان جلد اول »

«مصطفی لبیکی – شهر مقدس قم»

« ۸خردادماه۹۸ مصادف با۲۳رمضان المبارک  ۱۴۴۰ ه.ق »