ژنتیک چاقی ، نقش عوامل ژنتیکی در پیدایش و شیوع بیماری چاقی

family obese - ژنتیک چاقی ، نقش عوامل ژنتیکی در پیدایش و شیوع بیماری چاقی

ژنتیک چاقی ، نقش عوامل ژنتیکی در پیدایش و شیوع بیماری چاقی

حتما کسانی را دیده‌اید که می‌گویند تغذیه‌ی درستی دارند، حواس‌شان به خورد و خوراک‌شان هست، مرتبا ورزش می‌کنند و به تمام توصیه‌ها پایبند هستند اما هنوز نتوانسته‌اند به وزن ایده آل و سالمی برسند. آیا این ژنتیک است که تلاش‌های‌شان را بی‌اثر می‌کند؟ بدون شک ژنتیک چاقی عاملی است در چاق بودن یا نبودن یک نفر. اگر در شجره نامه‌ی خانوادگی‌تان، به دنبال افراد چاق بگردید، احتمالا می‌بینید تعدادی هستند که مشکلاتی با کنترل وزن‌شان دارند یا داشته‌اند. دانشمندان هنوز سعی دارند ژن‌های خاصی و جهش‌های ژنتیکی مشخصی را شناسایی کنند که منجر به چاقی می‌شوند.

بر اساس آنچه تاکنون می‌دانیم، عوامل ژنتیکی وجود دارند که روی اشتها و متابولیسم یک فرد اثر می‌گذارند و او را مستعد چاقی می‌کنند. خوشبختانه این عوامل ژنتیکی، فرد را محکوم به افزایش وزن نمی‌کنند اما آستانه‌ی به دست آوردن اضافه  وزنش را پایین می‌آورند. کسی که ژنتیک بدی دارد، در محیطی مناسب و با انگیزه‌ای درست می‌تواند وزن سالمی را حفظ کند، به عبارتی دیگر ژنتیک، سرنوشت ساز قطعی شما نیست! از طرفی دیگر، اگر کاری کنید که فرد مستعد به چاقی از لحاظ ژنتیکی، دسترسی راحت به فست فود داشته باشد و فرصت‌ها و امکانات بسیار محدودی برای ورزش و تحرک، حتما به راحتی می‌تواند وزن قابل توجهی اضافه کند. عوامل محیطی، بدون توجه به ژنتیک، تاثیر بزرگی بر وزن بدن دارند.

آیا ژن‌ها نقش مهمی در  ایجاد بیماری چاقی دارند؟

در دهه‌های اخیر، چاقی در جمعیت‌هایی که محیط دچار عدم فعالیت بدنی و افزایش مصرف غذاهای پر کالری هستند اپیدمی (همه گیر) شده است. هرچند، همه افرادی  در چنین محیطی زندگی می‌کنند به این بیماری دچار نخواهد شد، و همه افراد چاق توزیع چربی یکسانی در بدن خود ندارند و یا از مشکلات بهداشتی یکسانی رنج نمی‌برند. این تفاوت‌ها را می‌توان در گروه‌هایی از مردم باپس زمینه‌های نژادی و قومی یکسان و حتی درون خانواده دید. تغییرات ژنتیکی که مسئول اپیدمی بیماری چاقی و اضافه وزن هستند در جمعیت‌های انسانی، خیلی به آرامی به رخ می‌دهد. با این وجود، تفاوت  در  این است چگونه افراد به همان محیط و عوامل ژنتیکی که در بروز این بیماری مزمن نقش دارد،  پاسخ نشان دهند و تأثیر پذیرند.

مطلب مرتبط: علل بروز چاقی ؛ عواملی که در ایجاد چاقی موثر است

چگونه ژن می‌تواند بر پیدایش  این بیماری تأثیر بگذارد؟

ژن‌ها دستورالعمل‌هایی را به بدن برای پاسخ به تغییرات در محیط می‌دهد. مطالعات شباهت‌ها و تفاوت‌ها در میان اعضای خانواده، دوقلوها و فرزندخوانده‌ها شواهد علمی غیر مستقیمی را نشان می‌دهد  که بخش قابل توجهی از تنوع در وزن در میان بزرگ سالان به علت عوامل ژنتیکی است. مطالعات دیگری افراد چاق و غیر چاق را در مورد تنوع در ژن که می‌تواند رفتارهای فرد (مانند تمایل  پرخوری و یا تمایل به تحرک) را تحت تأثیر قرار  دهد یا سوخت و ساز بدن (مانند ظرفیت کاهش استفاده از چربی در رژیم غذایی بهعنوان سوخت، و یا افزایش تمایل به ذخیره  چربی در بدن بدن) را مقایسه کرده‌اند. این مطالعات تفاوت‌هایی در چندین ژن که ممکن است به چاقی با افزایش گرسنگی و مصرف غذا کمک  کند را شناسایی کرده‌اند. به ندرت، یک الگوی روشن برای ارث بردن چاقی در یک خانواده، که توسط یک نوع خاص از یک ژن منفرد (چاقی تک ژنی) ایجاد می‌شود، وجود دارد. چاقی، احتمالاً  در اثرمجموعه‌ای از فعل و انفعالات پیچیده در میان چندین ژن و عوامل محیطی که کمتر شناخته شده‌اند (چاقی چند عاملی) ایجاد  می‌شود.

ژنتیک چاقی

هر چند هنوز دانشمندان سعی دارند تمام ژن‌های مربوط به اشتها، متابولیسم و چاقی را شناسایی کنند، اما چیزی که تاکنون مشخص شده این است که مسئول‌ترین جهش ژنتیکی مرتبط با چاقی، جهش در ژنی است به نام ژن ob (obesity  به معنی چاقی) که لپتین را کُد گزاری می‌کند. همانطور که می‌دانید لپتین یکی از هورمون‌هایی است که اشتها را کنترل می‌کند. این هورمون تنظیم کننده‌ی اشتها، روی سرعت متابولیسم در حالت استراحت نیز تاثیر دارد.

مغز و لپتین، ارتباط بسیار نزدیکی با هم دارند که دلیل خوبی هم دارد! مغز شما می‌خواهد بداند در هر زمان، شما چقدر ذخیره‌ی چربی در بدن دارید تا به شما کمک کند دچار گرسنگی نشوید. اگر شما انباشت چربی زیادی داشته باشید، سلول‌های چربی، لپتین در خون ترشح می‌کنند و این لپتین به مغزتان می‌گوید که شما خوب تغذیه شده‌اید و می‌توانید خوردن را متوقف کنید. مغز شما در واکنش به این پیام، از اشتهای‌تان کم کرده و همزمان، صرف انرژی در حالت استراحت را بیشتر می‌کند؛ سوخت کافی در دسترس است، پس خیلی خوب می‌توانید کالری بسوزانید.

حالا این اتفاقات چه ربطی به استعداد ژنتیکی چاقی دارند؟ به طور طبیعی سلول‌های چربی، تحت فرمان ژن ob، لپتین تولید می‌کنند. هر وقت ژن ob دستور بدهد، لپتین وارد جریان خون شده و به سمت هیپوتالاموس مغز می‌رود، جایی که تولید مواد شیمیایی ِ کاهنده‌ی اشتها ترشح می‌شوند. پس می‌توانید تصور کنید اگر نتوانید لپتین تولید کنید یا لپتینی که تولید می‌کنید کافی نباشد، اشتهای شما همینطور باقی مانده و پُرخوری خواهید کرد.

در آزمایشات انجام شده، موش‌هایی که جهش‌هایی در ژن ob داشتند و فعالیت این ژن‌ها کاملا مختل شده بود، با ولع زیادی می‌خوردند و به طرز بیمار گونه‌ای چاق شده بودند. انسان‌ها هم مانند موش‌ها، جهش‌هایی در ژن ob دارند که توانایی‌شان را برای تولید لپتین کاهش داده و همچنین جهش‌هایی نیز وجود دارد که گیرنده‌های لپتین در مغز را تغییر می‌دهد. در نتیجه گیرنده‌ی لپتین، نسبت به لپتین، فورا جواب ندارده و اشتهای فرد به راحتی کم نمی‌شود. همچین وقتی لپتین کم است یا گیرنده‌ی آن به خوبی کار نمی‌کند، سرعت متابولیسم در حالت استراحت یا متابولیسم پایه، افت می‌کند.

به تازگی دانشمندان کشف کرده‌اند که افراد چاق، بیشتر دچار مقاومت لپتینی هستند تا کمبود لپتین! این افراد، به دلیل داشتن بافت‌های زیاد چربی، آنقدر سطح لپتین جاری در خون‌شان زیاد است که گیرنده‌‌های لپتین، از حساسیت‌شان کم شده و نسبت به سیگنال‌های لپتین، آنطور که باید جواب نمی‌دهند. این حالتی است که منجر به پر خوری و افزایش وزن می‌شود.

مطلب مرتبط: چاقی هورمونی ؛ عدم تعادل هورمونی یکی از دلایل چاقی

ژنتیکی و چاقی - ژنتیک چاقی ، نقش عوامل ژنتیکی در پیدایش و شیوع بیماری چاقی

ژنتیک چاقی: ژن FTO

ژن دیگری که در چاقی نقش دارد و دانشمندان آن را شناسایی کرده‌اند، جهش یا انحرافی در یک ژن به نام ژن FTO است. این جهش ژنتیکی، به طرز شگفت انگیزی در میان ۴۰ درصد از اروپایی‌ها متداول است. داشتن این جهش ژنتیکی، لزوما محکوم‌تان نمی‌کند که چاق شوید یا اضافه وزن داشته باشید، اما این احتمال را تا ۷۰ درصد بالا می‌برد! طبق مطالعات انجام شده، آنهایی که این جهش ژنتیکی را دارند، گرلین یا هورمون اشتهای بیشتری تولید می‌کنند. افرادی که این جهش ژنتیکی را در ژن FTO خود دارند، مدت خیلی کوتاهی بعد از خوردن غذا، احساس گرسنگی کرده و ترجیح می‌دهند غذاهای پُر کالری‌تر مصرف کنند. این افراد، نسبت به سایرین در وضع نابرابری قرار دارند چون اشتهای‌شان به دلیل فعالیت زیاد گرلین، سیری ناپذیر است!

ژنتیک چاقی: چاقی‌هایی همراه با افزایش چربی و قند خون

پنج ژن وجود دارد که مسئول چاقی و اضافه وزن در افراد است. در برخی افراد، ژن چاقی به تولید نوعی پروتئین منجر می‌شود که میل زیادی برای ترکیب با اسیدهای چرب دارد، همین عامل باعث افزایش توده بدنی، چربی شکمی و کاهش متابولیسم در موقع استراحت می‌شود. میزان تری‌گلیسیرید خون افراد دارنده این نوع ژن، حتی در هنگام ناشتا بودن نیز افزایش می‌یابد که این مساله آنان را مستعد ابتلا به دیابت نیز می‌کند. در چنین شرایطی باید از مصرف اسید‌های چرب اشباع پرهیز و بیشتر از اسیدهای چرب غیراشباع بخصوص امگا استفاده شود. به‌علاوه رژیم‌های غنی از کربوهیدرات بویژه سبزیجات، نان و غلات کامل نیز به چنین افرادی توصیه می‌شود. در صورت رعایت رژیم کم کربوهیدرات، احتمال کاهش وزن در این افراد افزایش می‌یابد. همچنین انجام 60 تا 90 دقیقه پیاده‌روی قبل از صرف غذا برای کاهش چربی خون و کاهش وزن نیز تا حدودی سودمند خواهد بود.

مطلب مرتبط:  عوارض چاقی و انواع بیماری های مربوط به آن

ژنتیک چاقی: قوی‌ترین ژن عامل چاقی

از میان پنج نوع ژن عامل چاقی، ژنی که قوی‌ترین عامل ارثی خطرساز چاقی به شمار می‌رود، به کاهش حس سیری و در نتیجه افزایش دریافت کالری در افراد منجر می‌شود. ورزش و رژیم غذایی در خنثی کردن تاثیر این ژن تاثیرگذار است. به‌علاوه استفاده از رژیم پر پروتئین به کاهش اثر این ژن و کاهش وزن منجر می‌شود. استفاده از غذاهایی که میزان اسید چرب غیراشباع و ترانس کمی دارد مانند غذاهای دریایی، میوه‌ها، سبزیجات، بویژه گوجه‌فرنگی، غلات سبوس‌دار، مغزها و دانه‌ها و نیز داشتن فعالیت فیزیکی شدید مانند دویدن به‌مدت 30 دقیقه روزانه در کاهش وزن افراد دارنده ژن فوق موثر است.

ژنتیک چاقی: ژن عامل چاقی در کودکان

در کودکان ناقل ژن چاقی، میزان ریزه‌خواری زیاد است و در صورت کم تحرکی یا بی‌حرکتی ، احتمال چاقی نیز در آنان بیشتر می‌شود. ناقلان این ژن در کنترل اشتها و اجتناب از ریزه‌خواری نیز مشکل دارند، اما با افزایش تعداد وعده‌های غذایی، افزایش تحرک و فعالیت جسمی می‌توان تاثیر این ژن را کاهش داد. بررسی ژنتیک در کودکان چاق بهتر است در سنین شش تا هشت سالگی صورت بگیرد، زیرا در این سنین با بهره‌گیری از برنامه غذایی و تحرکی متناسب طی دو سال می‌توان اثر ناشی از ژن را برای همیشه در فرد مهار کرد. البته اثر بخشی برنامه پیشنهادی برای مقابله با چاقی باید با همکاری یک متخصص تغذیه و در مواردی یک روانپزشک و همراهی دیگر اعضای خانواده صورت بگیرد.

مطلب مرتبط:  راه و روش هایی موثر برای کنترل و درمان چاقی کودکان

fcb0096a 84ab 44e9 9c50 53f1146bc4ee - ژنتیک چاقی ، نقش عوامل ژنتیکی در پیدایش و شیوع بیماری چاقی

ژنتیک چاقی: توصیه‌های عمومی برای تنظیم وزن

ـ مراقب میزان خوردن و فعالیت فیزیکی روزانه خود باشید.

ـ به میزان معادل وزن بدن‌تان، آب بنوشید. به طور مثال اگر وزنتان 75 کیلوگرم است باید حدود 9 لیوان آب در روز بنوشید.

ـ حداقل هشت ساعت طی شب بخوابید. مطالعات نشان داده است که خوابیدن کمتر از 5‌/‌7 ساعت در روز باعث افزایش وزن و پروسه کاهش وزن مشکل‌تر می‌شود.

ـ از مصرف جایگزین‌های مصنوعی شکر خودداری کنید. مواد قندی مصنوعی در متابولیسم بدن آن را با شکر طبیعی اشتباه گرفته و باعث افزایش سطح انسولین و کاهش قند خون می‌شود که در نتیجه آن احساس گرسنگی بیشتری می‌کنید.

ـ مصرف نمک را محدود کنید.

ـ استرس‌تان را کنترل کنید.

ژنتیک چاقی: مبارزه‌ با چاقی

برای انتخاب موثرترین روش لاغری ابتدا باید دریابید که در شما ژن چاقی وجود دارد یا خیر. درواقع، با انجام آزمایش‌های خاصی روی DNA هر فرد می‌توان وجود ژن‌های خاصی که فرد را مستعد اضافه وزن یا چاقی می‌‌کند، مشخص کرد. در صورت وجود این ژن‌ها و ابتلا به چاقی یا اضافه وزن مشخص می‌شود که با رعایت چه نوع رژیم غذایی و کدام دسته از ورزش‌ها می‌توان بر مشکل چاقی یا اضافه وزن غلبه کرد. باید توجه داشته باشید که اگر فردی ژن چاقی را فقط از پدرش بگیرد، احتمال این‌که مبتلا به چاقی ژنتیک بشود، زیاد نیست، اما اگر این ژن را از هر دو والد دریافت کند به طور قطعی مبتلا به این نوع چاقی خواهد شد.

حالا یک خبر خوب؛ محققان عقیده دارند تنها ۲۵ درصد از وزن بدن یک فرد، توسط ژنتیک او تعیین می‌شود، یعنی سایر عوامل مانند تغذیه و فعالیت بدنی، نقش به مراتب پُررنگ‌تری در وزن شما دارند. مطالعه‌ای نیز نشان داده آنهایی که جهش ژنتیکی در ژن FTO دارند و در معرض چاقی هستند می‌توانند با روزانه حداقل یک ساعت ورزش کردن، از چاق شدن‌شان جلوگیری کنند.

برای بهرمندی از رژیم غذایی آنلاین دکتر رویا خادمیان بر روی لینک زیر کلیک کنید:

رژیم غذایی اینترنتی

دیدگاهتان را بنویسید